“बॅटरी ऑपरेटेड स्प्रे पंप योजना” सविस्तर माहिती

भारतीय शेती आता पारंपरिक पद्धती सोडून आधुनिकतेकडे वळत आहे. पूर्वी शेतकरी हाताने चालवायचे पंप वापरून फवारणी करत असत, ज्यात खूप शारीरिक कष्ट आणि वेळ जात असे. मात्र, तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीमुळे आता 'बॅटरी ऑपरेटेड स्प्रे पंप' (Battery Operated Spray Pump) ग्रामीण भागात लोकप्रिय होत आहेत. 
         शेतकऱ्यांचे कष्ट कमी करण्यासाठी आणि उत्पादकता वाढवण्यासाठी सरकार विविध योजनांद्वारे या पंपांच्या खरेदीवर अनुदान देत आहे.

   बॅटरी ऑपरेटेड स्प्रे पंप म्हणजे काय?

बॅटरी ऑपरेटेड स्प्रे पंप हे एक आधुनिक कृषी उपकरण आहे. यात एक रिचार्ज करण्यायोग्य (Rechargeable) बॅटरी आणि एक इलेक्ट्रिक मोटर असते. या मोटरच्या साहाय्याने औषधाची फवारणी केली जाते. हा पंप पाठीवर अडकवून सहजपणे वापरता येतो. यात मॅन्युअल पंपाप्रमाणे सारखा हात हलवण्याची किंवा प्रेशर देण्याची गरज नसते, त्यामुळे शेतकऱ्यांचा थकवा कमी होतो.

  बॅटरी ऑपरेटेड स्प्रे पंप योजनेची माहिती

महाराष्ट्र राज्य कृषी विभाग आणि केंद्र सरकारच्या 'कृषी यांत्रिकीकरण उप-अभियान' (SMAM) अंतर्गत या योजनेची अंमलबजावणी केली जाते. तसेच 'महाडीबीटी' (MahaDBT) पोर्टलच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना या पंपासाठी अर्ज करता येतो. या योजनेचा मुख्य हेतू अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकऱ्यांना आधुनिक साधने स्वस्त दरात उपलब्ध करून देणे हा आहे.

   योजनेचे उद्दिष्ट

मजुरांची कमतरता भरून काढणे: सध्या शेतीकामासाठी मजूर मिळणे कठीण झाले आहे, अशा वेळी हे उपकरण शेतकरी स्वतः वापरू शकतो.

वेळेची बचत: कमी वेळेत जास्त क्षेत्रावर फवारणी करणे.

शारीरिक कष्ट कमी करणे: हाताने पंप मारताना होणारा त्रास वाचवणे.

औषधाचा कार्यक्षम वापर: बॅटरी पंपामुळे फवारा एकसारखा उडतो, ज्यामुळे औषध वाया जात नाही.

   योजनेचे फायदे

हा पंप चालवण्यासाठी इंधनाची (डिझेल/पेट्रोल) गरज नसते, त्यामुळे खर्च वाचतो.

बॅटरी एकदा चार्ज केली की साधारण ५ ते ७ तास चालते.

फवारणी करताना प्रेशर कमी-जास्त करण्याची सोय असते.

कीटकनाशके आणि खतांची फवारणी अचूक पद्धतीने होते.

शासकीय अनुदानामुळे हा पंप अत्यंत कमी किमतीत उपलब्ध होतो.

   कोणत्या शेतकऱ्यांना मिळणार लाभ?

ज्या शेतकऱ्यांच्या नावे शेतजमीन (सातबारा/८-अ) आहे.

अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील शेतकरी.

अल्प भूधारक (१ हेक्टरपर्यंत) आणि अत्यल्प भूधारक (२ हेक्टरपर्यंत) शेतकरी.

महिला शेतकरी आणि दिव्यांग शेतकरी यांना प्राधान्य दिले जाते.

   बॅटरी ऑपरेटेड स्प्रे पंपची वैशिष्ट्ये

बॅटरी क्षमता: साधारणपणे १२ व्होल्टची ८ ते १२ Ah क्षमतेची बॅटरी असते.

टाकीची क्षमता: १६ ते २० लिटरपर्यंत पाणी साठवण्याची क्षमता.

नोझल्स: वेगवेगळ्या प्रकारची पिके आणि फवारणीच्या पद्धतीनुसार २ ते ४ प्रकारचे नोझल्स सोबत मिळतात.

वजन: हे पंप वजनाला हलके आणि मजबूत असतात.

  अनुदान किती मिळते?

या योजनेअंतर्गत लाभार्थ्यांना त्यांच्या प्रवर्गानुसार अनुदान दिले जाते:

SC/ST/अल्प व अत्यल्प भूधारक/महिला: साधारणपणे किमतीच्या ५०% किंवा कमाल २,५०० ते ३,००० रुपयांपर्यंत (जे कमी असेल ते).

इतर शेतकरी: साधारणपणे ४०% अनुदान दिले जाते.

अनुदानाची रक्कम थेट शेतकऱ्याच्या बँक खात्यात (DBT) जमा केली जाते.

. अर्ज करण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे

१. सातबारा उतारा (नुकताच काढलेला).

२. ८-अ चा उतारा.

३. आधार कार्डची झेरॉक्स.

४. बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची झेरॉक्स (आधार लिंक असलेले).

५. जातीचा दाखला (SC/ST असल्यास).

६. मोबाईल नंबर (आधारशी लिंक असलेला).

७. खरेदी केलेले जीएसटी बिल (निवड झाल्यानंतर).

 अर्ज करण्याची प्रक्रिया

• सर्वात आधी महाराष्ट्र सरकारच्या MahaDBT Farmer Portal वर नोंदणी करा.
• 'कृषी यांत्रिकीकरण' हा पर्याय निवडा.
• त्यामध्ये 'बॅटरी संचलित फवारणी पंप' या उपकरणाची निवड करा.
• आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करून अर्ज सबमिट करा.
• लॉटरी पद्धतीने निवड झाल्यावर तुम्हाला एसएमएस येईल.
• निवड झाल्यानंतर अधिकृत विक्रेत्याकडून पंप खरेदी करून त्याचे बिल पोर्टलवर अपलोड करावे लागते.

        योजनेच्या अटी व शर्ती

• शेतकऱ्याने यापूर्वी अशा कोणत्याही योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.
• खरेदी केलेले उपकरण आयएसआय (ISI) मार्क असलेले असणे अनिवार्य आहे.
• एका कुटुंबातील एकाच व्यक्तीला या योजनेचा लाभ घेता येतो.
• पंप खरेदी केल्यानंतर त्याचे जिओ-टॅगिंग (Geo-tagging) करणे आवश्यक असते.

       शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या सूचना

• बॅटरी पंप वापरताना ती पूर्ण डिस्चार्ज होऊ देऊ नका, वेळेवर चार्ज करा.
• फवारणी झाल्यावर टाकी स्वच्छ पाण्याने धुवून ठेवा, जेणेकरून नोझल ब्लॉक होणार नाहीत.
• केवळ अधिकृत आणि शासनमान्य डीलरकडूनच खरेदी करा, जेणेकरून अनुदान मिळण्यात अडचण येणार नाही.
• बिलावर जीएसटी नंबर आणि पंपाचा सिरीयल नंबर असल्याची खात्री करा.

बॅटरी ऑपरेटेड स्प्रे पंप हे आधुनिक शेतीमधील एक अत्यंत उपयुक्त साधन आहे. यामुळे केवळ कष्टच कमी होत नाहीत, तर फवारणीचा दर्जा सुधारल्यामुळे पिकांवरील रोगराईवर नियंत्रण मिळवणे सोपे जाते. 

जास्तीत जास्त शेतकऱ्यांनी 'महाडीबीटी' पोर्टलवर जाऊन या योजनेसाठी अर्ज करावा आणि सरकारी अनुदानाचा लाभ घेऊन आपली शेती अधिक दर्जेदार करावी.