शेतकरी बांधवांनो,
शेतीसाठी पारंपारिक युरिया आणि नॅनो युरिया या दोन्हीची कार्यपद्धती वेगळी आहे. आपल्या गरजेनुसार कोणता जास्त उपयुक्त आहे, हे समजून घेण्यासाठी खालील तुलनात्मक विश्लेषण उपयुक्त ठरेल.
१. पारंपारिक युरिया (Conventional Urea)
हा नत्र (Nitrogen) पुरवठा करणारा सर्वात जुना आणि लोकप्रिय मार्ग आहे. हे पांढऱ्या दाणेदार स्वरूपात असते.
वापर: हे थेट मातीत टाकले जाते.
कार्यक्षमता: पिके यातील केवळ ३० ते ४०% नत्र शोषू शकतात. बाकीचा भाग हवेत उडून जातो किंवा पाण्यात वाहून जातो (Leaching).
तोटा: याचा अतिवापर जमिनीचा पोत खराब करतो आणि भूगर्भातील पाणी प्रदूषित करतो.
२. नॅनो युरिया (Nano Urea - IFFCO)
हे द्रव स्वरूपात असून नॅनो तंत्रज्ञानावर आधारित आहे. याचे कण अतिशय सूक्ष्म असल्याने ते थेट पानांवाटे झाडात शिरतात.
वापर: याचा वापर पिकांवर फवारणी (Foliar Spray) करण्यासाठी केला जातो.
कार्यक्षमता: याची कार्यक्षमता ८० ते ९०% आहे. कारण हे थेट पानांच्या पेशींमध्ये जाते.
फायदा: ५०० मिलीची एक बाटली साधारणपणे एका गोणी (४५ किलो) युरियाच्या बरोबर काम करते. यामुळे वाहतुकीचा खर्च वाचतो.
तुलनात्मक विचार करु
वैशिष्ट्ये पारंपारिक युरिया नॅनो युरिया
स्वरूप घन (दाणेदार) द्रव (Liquid)
वापरण्याची पद्धत मातीत टाकणे (Broadcasting) पानांवर फवारणी
कार्यक्षमता ३०-४०% (कमी) ८०-९०% (जास्त)
पर्यावरण प्रदूषणास कारणीभूत पर्यावरणपूरक
खर्च व साठवणूक गोणी मोठी असते, जागा जास्त लागते छोटी बाटली, साठवणूक सोपी
जमिनीचे आरोग्य अतिवापराने जमीन कडक होते जमिनीच्या आरोग्यावर परिणाम होत नाही
जर आपण उत्पादन क्षमता आणि पर्यावरण यांचा विचार केला, तर नॅनो युरिया अधिक सरस ठरतो.
मात्र, ते वापरताना खालील गोष्टी लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.
१. सुरुवातीचा डोस: पीक लावताना किंवा पेरणीच्या वेळी सुरुवातीला थोडा पारंपारिक युरिया (Basal Dose) लागतोच.
२. फवारणीची वेळ: जेव्हा पिकाला नत्राची जास्त गरज असते (साधारणपणे पेरणीनंतर ३०-४० दिवसांनी), तेव्हा नॅनो युरियाची फवारणी अत्यंत प्रभावी ठरते.
३. कमी खर्च: नॅनो युरियामुळे रासायनिक खतांवरील खर्च कमी होतो आणि पिकांची गुणवत्ता वाढते.
एकंदरीत विचार केला तर असे लक्षात येते की, पारंपारिक युरियाचा वापर ५०% ने कमी करून, त्याऐवजी नॅनो युरियाच्या दोन फवारण्या घेतल्यास ते सर्वात फायदेशीर ठरते.
Tags
खत व्यवस्थापन
