आपला भारत देश हा कृषिप्रधान देश आहे आणि आपल्या देशातील बहुतांश लोक शेतीवर अवलंबून आहेत.
शेतीत चांगले उत्पादन मिळवण्यासाठी जमिनीची योग्य मशागत करणे अत्यंत आवश्यक असते. मशागतीतील सर्वात महत्त्वाची प्रक्रिया म्हणजे नांगरणी.
नांगरणीमुळे जमिनीचा वरचा कठीण थर सैल होतो, माती भुसभुशीत होते आणि पिकांच्या मुळांना वाढण्यासाठी चांगली जागा मिळते.
शेतीमध्ये चांगले उत्पादन मिळवण्यासाठी योग्य पद्धतीने नांगरणी करणे आवश्यक असते. त्यामुळे मातीची सुपीकता वाढते आणि तणांचे प्रमाण कमी होते.
नांगरणी म्हणजे काय?
जमिनीचा वरचा कठीण थर नांगराच्या साहाय्याने उलथवून सैल करण्याच्या प्रक्रियेला नांगरणी असे म्हणतात. (वेगवेगळ्या भागांमध्ये या प्रक्रियेला वेगळे नाव असू शकते)
नांगरणीमुळे जमिनीमध्ये हवा खेळती राहते आणि पिकांच्या मुळांना वाढण्यासाठी योग्य वातावरण तयार होते.
नांगरणी करताना जमिनीतील जुनी तणे, पिकांचे अवशेष आणि कडक थर मातीमध्ये मिसळले जातात. यामुळे मातीची गुणवत्ता सुधारते आणि पिकांना चांगले पोषण मिळते.
नांगरणी करण्याचा योग्य काळ
नांगरणी करताना योग्य वेळ निवडणे फार महत्त्वाचे असते.
उन्हाळी नांगरणी – एप्रिल ते मे महिन्यात केली जाते
पावसाळ्यापूर्वी नांगरणी – खरीप पिकांसाठी
रब्बी पिकांसाठी नांगरणी – खरीप कापणीनंतर
उन्हाळ्यात नांगरणी केल्यास जमिनीतील कीड, अळी आणि तण नष्ट होण्यास मदत होते.
नांगरणीचे प्रकार
शेतीमध्ये वेगवेगळ्या प्रकारची नांगरणी केली जाते.
1. खोल नांगरणी
या पद्धतीमध्ये जमिनीचा खोल थर उलथवला जातो. त्यामुळे जमिनीतील कठीण थर तुटतो.
2. उथळ नांगरणी
जमिनीचा फक्त वरचा थर सैल केला जातो. ही पद्धत लहान पिकांसाठी उपयोगी असते.
3. आडवी नांगरणी
पहिली नांगरणी एका दिशेने आणि दुसरी नांगरणी आडव्या दिशेने केली जाते.
नांगरणीसाठी वापरली जाणारी साधने व यंत्रे
नांगरणी करण्यासाठी विविध साधने वापरली जातात.
लाकडी नांगर
लोखंडी नांगर
ट्रॅक्टर नांगर
रोटाव्हेटर
कल्टीव्हेटर
आजकाल आधुनिक शेतीमध्ये ट्रॅक्टर आणि यंत्रांचा वापर जास्त प्रमाणात केला जातो.
ट्रॅक्टरद्वारे नांगरणी कशी करावी
आधुनिक शेतीमध्ये ट्रॅक्टरद्वारे नांगरणी करणे सोपे आणि जलद असते.
ट्रॅक्टरने नांगरणी करण्याची पद्धत:
सर्वप्रथम शेतातील दगड व कचरा काढून टाका.
ट्रॅक्टरला योग्य नांगर किंवा कल्टीव्हेटर जोडा.
शेताच्या एका टोकापासून नांगरणी सुरू करा.
सरळ ओळीमध्ये नांगरणी करा.
संपूर्ण शेत व्यवस्थित नांगरून घ्या.
ट्रॅक्टरद्वारे नांगरणी केल्यास वेळ आणि मेहनत दोन्ही वाचतात.
पारंपरिक पद्धतीने (बैलांच्या सहाय्याने) नांगरणी
पूर्वीच्या काळात बहुतेक शेतकरी बैलांच्या साहाय्याने नांगरणी करत होते.
मात्र आजच्या कृषी यांत्रिकीकरणाचे युगात शेतकऱ्याकडे नावाला देखील बैल उरले नाही.( पुढील येणाऱ्या पिढीला आपल्याला बैलाचे चित्र दाखवून याला बैल म्हणत होते असे सांगावे लागेल.)
मात्र आजही काही ठिकाणी ही पद्धत वापरली जाते.
पद्धत:
बैलांना नांगराशी जोडले जाते
शेतकरी नांगर पकडून शेतामध्ये चालतो
बैल पुढे चालत असताना नांगर माती उलथवतो
ही पद्धत स्वस्त असली तरी वेळ जास्त लागतो.
नांगरणी करताना घ्यायची काळजी
नांगरणी करताना काही गोष्टी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
खूप ओल्या जमिनीत नांगरणी करू नये
फार कोरड्या जमिनीतही नांगरणी टाळावी
दगड किंवा कचरा आधी काढून टाका
योग्य खोलीपर्यंत नांगरणी करा
नांगरणी झाल्यावर जमिनीची समतल मशागत करा
या गोष्टी पाळल्यास शेतीत चांगले उत्पादन मिळू शकते.
नांगरणीचे फायदे
नांगरणी केल्यामुळे अनेक फायदे होतात.
माती भुसभुशीत होते
मुळांची वाढ चांगली होते
तणांचे प्रमाण कमी होते
जमिनीतील हवा खेळती राहते
पिकांचे उत्पादन वाढते
म्हणून नांगरणी ही शेतीतील अत्यंत महत्त्वाची प्रक्रिया आहे.
शेवटी एवढंच सांगेन,
नांगरणी ही शेतीची पहिली आणि महत्त्वाची पायरी आहे.
योग्य पद्धतीने आणि योग्य वेळी नांगरणी केल्यास मातीची सुपीकता वाढते आणि पिकांचे उत्पादन चांगले मिळते.
आधुनिक शेतीमध्ये ट्रॅक्टर व यंत्रांचा वापर करून नांगरणी अधिक सोपी आणि जलद झाली आहे.
म्हणून प्रत्येक शेतकऱ्याने आपल्या जमिनीच्या प्रकारानुसार योग्य पद्धतीने नांगरणी करणे गरजेचे आहे. योग्य मशागत केल्यास शेतीतून अधिक उत्पादन मिळवणे शक्य होते.
Tags
अवजारे
