ऊस शेतीचे आधुनिक तंत्रज्ञान: भरघोस उत्पादन आणि नफा

शेतकरी बांधवांनो,

ऊस हे भारतातील, खास करून महाराष्ट्रातील ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेले सर्वात महत्त्वाचे नगदी पीक आहे.

 पारंपारिक पद्धतीने शेती करताना वाढता उत्पादन खर्च, मजुरांची टंचाई आणि घटणारे उत्पन्न यांमुळे शेतकरी अडचणीत येत आहेत. 

अशा परिस्थितीत, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अंगीकार करणे काळाची गरज बनली आहे. योग्य नियोजन आणि विज्ञानाची जोड दिल्यास उसाचे एकरी उत्पादन १०० टनांच्या पुढे नेणे सहज शक्य आहे. 

ऊस लागवड करताना पुढील गोष्टींचा अवलंब करावा

   जमिनीची निवड आणि पूर्वतयारी

उत्कृष्ट उत्पादनासाठी जमिनीचा पोत सुधारणे हा पाया आहे.

* जमिनीचा प्रकार: उसासाठी मध्यम ते भारी, पाण्याचा उत्तम निचरा होणारी आणि किमान १ मीटर खोलीची जमीन निवडावी. चोपण किंवा खारवट जमिनीत उसाची वाढ खुंटते.

* सामू (pH): जमिनीचा सामू ६.५ ते ७.५ दरम्यान असावा. सामू बिघडलेला असल्यास माती परीक्षणानुसार चुना किंवा जिप्समचा वापर करावा.

* मशागत: जमीन उन्हाळ्यात चांगली नांगरून तापू द्यावी. त्यानंतर ढेकळे फोडून कुळवाच्या पाळ्या द्याव्यात. एकरी ५ ते १० गाड्या चांगले कुजलेले शेणखत किंवा कंपोस्ट खत जमिनीत मिसळावे.

  सुधारित वाणांची निवड

वाण निवडताना तो आपल्या भागातील हवामानाला अनुकूल आणि साखर कारखान्याला हवा असलेला असावा.

* Co 86032 (नीरा): हा महाराष्ट्रातील सर्वात लोकप्रिय वाण आहे. याची जाडी चांगली असून याला फुटवे जास्त येतात.

* CoM 0265 (फुले २६५): हा वाण अधिक उत्पादन देणारा असून क्षारयुक्त जमिनीतही तग धरतो.

* VSI 434: हा लवकर पक्व होणारा आणि जास्त साखर उतारा देणारा वाण आहे.

* Co 8014: मध्यम व हलक्या जमिनीसाठी हा वाण चांगला प्रतिसाद देतो.

रोप लागवड पद्धत (Modern Planting)

पारंपारिक कांडी पद्धतीपेक्षा रोप लागवड पद्धत अधिक फायदेशीर ठरत आहे.

* बड चिप (Bud Chip) तंत्रज्ञान: यामध्ये डोळा काढलेल्या छोट्या कांड्यांचा वापर करून नर्सरीमध्ये रोपे तयार केली जातात. यामुळे बियाण्यावरील खर्च ७० टक्क्यांनी कमी होतो.

* टिश्यू कल्चर (Tissue Culture): ही रोपे पूर्णपणे रोगमुक्त असतात. यामुळे पिकाची वाढ एकसमान होते आणि उत्पादनात २० ते २५ टक्क्यांनी वाढ होते.

अशा पद्धतीने  रोपांच्या लागवडीमुळे नांग्या भरण्याचे प्रमाण शून्य होते आणि मुख्य शेतात पीक सुरुवातीपासूनच जोमाने वाढते.

   ठिबक सिंचन (Drip Irrigation)

पाणी व्यवस्थापन हा ऊस शेतीचा सर्वात संवेदनशील भाग आहे.

* पाण्याची बचत: ठिबक सिंचनामुळे ४० ते ६० टक्के पाण्याची बचत होते, ज्यामुळे उन्हाळ्यातही पीक हिरवेगार राहते.

* फर्टिगेशन: विद्राव्य खते थेट मुळांच्या कक्षेत दिली गेल्यामुळे खतांची कार्यक्षमता वाढते आणि ३० टक्के खत बचत होते.

* जमिनीचे आरोग्य: पाटपाण्यामुळे जमीन कडक होते, मात्र ठिबकमुळे जमिनीतील वाफसा टिकून राहतो, जो मुळांच्या वाढीसाठी आवश्यक असतो.

   खत व्यवस्थापन

केवळ रासायनिक खतांवर अवलंबून न राहता त्मिक खत व्यवस्थापनाचा (INM) वापर करावा.

* माती परीक्षण: लागवडीपूर्वी माती परीक्षण करूनच नत्र, स्फुरद आणि पालाशची मात्रा ठरवावी.

* बेसल डोस: लागवडीच्या वेळी डीएपी, युरिया आणि पोटॅश सोबत सूक्ष्म अन्नद्रव्ये (झिंक, फेरस, मॅग्नेशियम) द्यावीत.

* जैविक खते: अझोटोबॅक्टर, पीएसबी आणि केएमबी यांसारख्या जीवाणू खतांचा वापर केल्यास जमिनीची सुपीकता वाढते.

   आंतरपीक पद्धत: अतिरिक्त उत्पन्नाचा स्रोत

ऊस लागवडीनंतर पहिल्या ३ ते ४ महिन्यांत उसाच्या दोन ओळींमधील जागेचा वापर आंतरपिकासाठी करावा.

* पिके: कांदा, लसूण, कोबी, हरभरा किंवा बटाटा यांसारखी पिके घ्यावीत.

* फायदे: आंतरपिकामुळे सुरुवातीचा मशागतीचा खर्च निघून जातो. द्विदल पिके घेतल्यास जमिनीचा पोत सुधारतो आणि तणांचे प्रमाणही कमी होते.

ऊस पिकामध्ये आंतर पिकाची लागवड केल्यास आंतर पिकातून मिळणाऱ्या उत्पन्नातून ऊस लागवडीचा खर्च वसूल होऊन ऊस लागवड हि फायदेशीर ठरते.

   तण नियंत्रण आणि आंतरमशागत

तण हे उसाचे अन्न चोरतात, त्यामुळे वेळेवर नियंत्रण आवश्यक आहे.

* रासायनिक नियंत्रण: लागवडीनंतर ३-४ दिवसांनी एट्राझिनसारख्या तणनाशकाचा वापर करावा.

* आंतरमशागत: बाळ बांधणी आणि मोठी बांधणी (Broad bedding) वेळेवर करावी. यामुळे मुळांना मातीचा आधार मिळतो आणि हवा खेळती राहते.

  रोग व कीड व्यवस्थापन

* खोड किडा व पांढरी अळी: यासाठी निमार्क किंवा फिप्रोनिलचा वापर करावा. जैविक नियंत्रणासाठी 'मेटारायझियम' प्रभावी ठरते.

* तांबेरा व करपा: बुरशीनाशकांच्या फवारण्या वेळेवर घ्याव्यात.

ऊस पिकावर रोगाचा प्रादुर्भाव होऊ नये म्हणून नेहेमी निरोगी आणि बेणेप्रक्रिया केलेलेच बियाणे वापरावे.

  शेतीचे यांत्रिकीकरण (Mechanization)

मजुरांच्या वाढत्या मजुरीवर उपाय म्हणून यंत्रांचा वापर वाढवणे आवश्यक आहे.

* ट्रॅक्टर चलित यंत्रे: लागवडीसाठी प्लांटर आणि आंतरमशागतीसाठी छोट्या ट्रॅक्टरचा वापर करावा.

* ड्रोन तंत्रज्ञान: कीडनाशक आणि खतांच्या फवारणीसाठी ड्रोन वापरल्यास वेळेची बचत होते आणि फवारणी अचूक होते.

वर सांगितलेल्या माहितीप्रमाणे जर उसाची योग्य निगा राखली तर उसाची तोडणी त्याच्या पक्वतेनुसार (साधारण १०-१२ महिने) करावी. तोडणी करताना ती जमिनीलगत करावी, जेणेकरून खोडव्याला चांगले फुटवे येतात.

शेतकरी बंधूंनो आधुनिक ऊस शेती ही केवळ कष्टाची नसून ती नियोजनाची शेती आहे.

 सुधारित वाण, ठिबक सिंचन, जैविक खतांचा वापर आणि यांत्रिकीकरण या चतु: सूत्रीचा वापर केल्यास शेतकरी आपला नफा दुप्पट करू शकतात. 

ऊस शेतीला उद्योगाचा दर्जा दिला तरच शेतकरी खऱ्या अर्थाने सुजलाम सुफलाम  झाल्याशिवाय राहणार नाही.