शेतकरी बंधूंनो आजच्या
आधुनिक शेतीमध्ये रासायनिक खतांचा अतिवापर झाल्यामुळे मातीची सुपीकता कमी होत चालली आहे.
आधुनिक शेतीमध्ये रासायनिक खतांचा अतिवापर झाल्यामुळे मातीची सुपीकता कमी होत चालली आहे.
यामुळे उत्पादनात घट, जमिनीची गुणवत्ता खालावणे आणि पर्यावरणावर वाईट परिणाम दिसून येत आहेत. अशा परिस्थितीत सेंद्रिय शेतीकडे वळण्याची गरज निर्माण झाली आहे. सेंद्रिय शेतीत “जीवामृत” हे एक अत्यंत प्रभावी, स्वस्त आणि नैसर्गिक खत मानले जाते.
जीवामृतामुळे मातीतील सूक्ष्मजीवांची संख्या वाढते आणि पिकांना आवश्यक पोषकद्रव्ये नैसर्गिकरित्या मिळतात. त्यामुळे शेतकऱ्यांसाठी हे एक वरदानच ठरले आहे.
जीवामृत म्हणजे काय?
जीवामृत हे एक प्रकारचे सेंद्रिय द्रव खत आहे, जे देशी गाईच्या शेण, गोमूत्र, गूळ, बेसन (हरभरा पीठ) आणि माती यांच्या मिश्रणातून तयार केले जाते.
हे मिश्रण सूक्ष्मजीवांचे (microorganisms) एक समृद्ध स्रोत असते, जे मातीतील जैविक क्रिया वाढवून पिकांच्या वाढीस चालना देते.
जीवामृताचे महत्त्व
जीवामृत मातीतील सूक्ष्मजीवांची संख्या वाढवते.
मातीची सुपीकता टिकवून ठेवते.
रासायनिक खतांवरील अवलंबित्व कमी करते.
पिकांची वाढ जलद आणि निरोगी करते.
जीवामृताचे फायदे
मातीची सुपीकता वाढते – जीवामृतामुळे माती जिवंत राहते.
उत्पादनात वाढ होते – पिकांची वाढ चांगली होते.
खर्चात बचत – कमी खर्चात तयार होते.
पर्यावरणपूरक – कोणताही दुष्परिणाम नाही.
रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते – पिके रोगांना कमी बळी पडतात.
जीवामृत तयार करण्यासाठी लागणारे साहित्य
देशी गाईचे शेण – 10 किलो
गोमूत्र – 10 लिटर
गूळ – 2 किलो
बेसन (हरभरा पीठ) – 2 किलो
मूठभर शेतीतील माती
पाणी – 200 लिटर
जीवामृत बनवण्याची पद्धत
मोठ्या ड्रममध्ये 200 लिटर पाणी घ्या.
त्यात गाईचे शेण टाका आणि चांगले मिसळा.
नंतर गोमूत्र घाला.
गूळ आणि बेसन घालून मिश्रण ढवळा.
शेवटी माती टाका.
हे मिश्रण 5 ते 7 दिवस सावलीत ठेवा.
दररोज सकाळ-संध्याकाळ ढवळा.
5–7 दिवसांनंतर जीवामृत तयार होते.
जीवामृत वापरण्याची पद्धत
1. मातीमध्ये वापर
सिंचनाच्या पाण्यात मिसळून शेतात सोडा
2. फवारणी
पाण्यात विरघळवून पिकांवर फवारणी करा
वापरण्याचे प्रमाण
200 लिटर जीवामृत प्रति एकर वापरावे
15 दिवसांच्या अंतराने वापर केल्यास चांगले परिणाम मिळतात
जीवामृत वापरण्याची योग्य वेळ
सकाळी किंवा संध्याकाळी वापर करावा.
पेरणीनंतर 10–15 दिवसांनी वापर सुरू करावा.
कोणत्या पिकांसाठी उपयुक्त?
जीवामृत सर्व प्रकारच्या पिकांसाठी उपयुक्त आहे:
भाजीपाला
फळझाडे
धान्य पिके
कडधान्ये
जीवामृत व रासायनिक खत यातील फरक
घटक
जीवामृत. रासायनिक खत
नैसर्गिक. कृत्रिम
खर्च
कमी. जास्त
परिणाम
दीर्घकालीन. तात्पुरते
पर्यावरण
सुरक्षित. हानिकारक
वापरताना घ्यावयाची काळजी
ताजेच वापरावे
थेट उन्हात ठेवू नये
योग्य प्रमाणात वापर करावा
स्वच्छ भांडे वापरावे
मातीची सुपीकता कशी वाढते?
जीवामृतामुळे मातीतील सूक्ष्मजीव सक्रिय होतात. हे सूक्ष्मजीव सेंद्रिय पदार्थांचे विघटन करून पिकांना उपलब्ध पोषकद्रव्ये तयार करतात. त्यामुळे मातीचा दर्जा सुधारतो.
दीर्घकालीन परिणाम
जमिनीची गुणवत्ता सुधारते.
उत्पादन टिकून राहते.
रासायनिक खतांची गरज कमी होते.
शेतकऱ्यांचे उत्पादन वाढून नफा वाढतो.
जीवामृत हे सेंद्रिय शेतीसाठी एक अत्यंत प्रभावी आणि फायदेशीर उपाय आहे.
मातीची सुपीकता वाढवून उत्पादनात वाढ करण्यासाठी याचा वापर करणे गरजेचे आहे.
शेतकरी बांधवांनी शाश्वत शेतीसाठी जीवामृताचा अवलंब करणे हीच आजच्या काळात खरी गरज आहे. शेतकऱ्यांनी या नैसर्गिक पद्धतीचा वापर करून स्वतःचा खर्च कमी करावा आणि पर्यावरणाचे संरक्षण करावे.
Tags
खत व्यवस्थापन
