नमस्कार शेतकरी बंधूंनो,
मी देखील शेतकरी असल्यामुळे शेतीसोबतच शेळीपालन व्यवसाय हा खूप फायदेशीर पूरक व्यवसाय आहे हे अनुभवातून सांगू शकतो.
कमी गुंतवणूक, कमी जागा आणि कमी देखभाल यामुळे ग्रामीण भागात शेळीपालन मोठ्या प्रमाणात लोकप्रिय झाले आहे.
भारतात शेळीचे मांस (मटन) आणि दूध यांना मोठी मागणी असल्यामुळे या व्यवसायातून चांगला नफा मिळू शकतो.
योग्य नियोजन, चांगल्या जातींची निवड आणि योग्य व्यवस्थापन केले तर शेळीपालनातून आपण वर्षाला लाखोंची कमाई निश्चित करू शकतो.
नियोजनबद्ध शेळीपालन :GOAT FARMING
नियोजनबद्ध शेळीपालन म्हणजे शेळ्यांचे संगोपन करून त्यापासून मांस, दूध, शेणखत आणि पिल्लांची विक्री करून उत्पन्न मिळवण्याचा व्यवसाय.
ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांसाठी हा सर्वात सोपा आणि फायदेशीर पशुपालन व्यवसाय मानला जातो.
शेळ्या विविध हवामानात सहज जुळवून घेतात आणि त्यांना जास्त खर्चाची गरज नसते. त्यामुळे लहान आणि मध्यम शेतकऱ्यांसाठी हा व्यवसाय उत्तम पर्याय ठरतो.
शेळीपालन करण्याचे अनेक फायदे
1. कमी गुंतवणूक
गाय किंवा म्हैस पालनाच्या तुलनेत शेळीपालनासाठी कमी भांडवल लागते.
2. लवकर वाढणारा व्यवसाय
शेळी साधारण 8–10 महिन्यांत प्रजननासाठी तयार होते.
3. एकावेळी अनेक पिल्ले
एक शेळी साधारण 1 ते 3 पिल्ले देते.
4. मटनाला मोठी मागणी
भारतात शेळीच्या मटणाला वर्षभर मागणी असते.
5. शेणखताचा उपयोग
शेळीचे शेण उत्कृष्ट सेंद्रिय खत आहे.
शेळीपालनासाठी योग्य जागा
शेळीपालनासाठी खालील बाबी महत्त्वाच्या आहेत:
कोरडी आणि स्वच्छ जागा
पाण्याची सोय
हिरवा चारा उपलब्ध असणे
बाजारपेठ जवळ असणे
शेळ्यांना ओलसर जागा आवडत नाही, त्यामुळे कोरडी आणि हवेशीर जागा निवडणे आवश्यक आहे.
शेळीपालना साठी गोठ्याची सोय.
शेळ्यांसाठी चांगला गोठा असणे खूप महत्त्वाचे आहे. योग्य शेड असल्यास रोग कमी होतात आणि उत्पादन वाढते.
शेड (गोठा)बनवताना लक्षात ठेवायच्या गोष्टी
हवेशीर असावा
पावसाचे पाणी आत येऊ नये
जमिन कोरडी असावी
स्वच्छतेची सोय असावी
साधारणपणे एका शेळीसाठी 2 ते 3 चौरस फूट जागा आवश्यक असते.
शेळीपालनासाठी सर्वोत्तम जाती
योग्य जाती निवडल्यास उत्पादन आणि नफा दोन्ही वाढतात.
भारतामध्ये लोकप्रिय शेळीच्या जाती:
उस्मानाबादी
सिरोही
बीटल
बारबरी
जमनापारी
संगमनेरी
या जातींचे मांस उत्पादन जास्त असते आणि त्या आपल्या हवामानात चांगल्या प्रकारे वाढ होते.
शेळ्यांचे खाद्य व्यवस्थापन
शेळ्यांना योग्य आहार दिल्यास त्यांची वाढ वेगाने होते.
दैनिक खाद्य:
हिरवा चारा – 2 ते 3 किलो
कोरडा चारा – 1 ते 1.5 किलो
दाणा – 250 ते 350 ग्रॅम
स्वच्छ पाणी – 3 ते 5 लिटर
संतुलित आहार दिल्यास शेळ्यांचे वजन जलद वाढते आणि उत्पादन वाढते.
शेळ्यांची काळजी आणि व्यवस्थापन
शेळ्यांचे आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी खालील गोष्टी आवश्यक आहेत.
लसीकरण
PPR लस
FMD लस
एंटरोटॉक्सिमिया
इतर काळजी
नियमित स्वच्छता
आजारी शेळ्या वेगळ्या ठेवणे
वेळेवर औषधोपचार
योग्य व्यवस्थापन केल्यास मृत्यूदर कमी होतो आणि नफा वाढतो.
शेळीपालन व्यवसायाचा खर्च
आजच्या बाजारभावाचा विचार केला तर,आपण 50 शेळ्यांचा प्रकल्प सुरू केला तर,
अंदाजे खर्च
शेळ्या खरेदी
₹2,00,000 – ₹3,00,000
गोठा बांधकाम
₹1,00,000 – ₹2,00,000
खाद्य आणि औषधे
₹50,000
इतर खर्च
₹30,000
एकूण खर्च साधारण ₹3 ते ₹5 लाख रुपये इतका खर्च धरून चला.
शेळीपालनातून मिळणारा नफा
शेळीपालनातून खालील प्रकारे उत्पन्न मिळते.
1. पिल्लांची विक्री
एक पिल्लू 4,000 ते 10,000 रुपयांपर्यंत विकले जाऊ शकते.
2. मटन विक्री
सणासुदीच्या काळात शेळ्यांना चांगला भाव मिळतो.
3. दूध विक्री
4. शेणखत विक्री
योग्य व्यवस्थापन केल्यास वर्षाला 2 ते 5 लाख रुपयांपर्यंत नफा मिळू शकतो.
शासनाच्या अनुदान योजना
शेळीपालनासाठी सरकार विविध योजना देते.
उदा:
राष्ट्रीय पशुधन अभियान
पशुसंवर्धन विभाग योजना
NABARD कर्ज योजना
काही योजनांमध्ये 50% ते 90% पर्यंत अनुदान मिळू शकते.
शेळीपालन व्यवसाय यशस्वी करण्यासाठी शेतकरी बंधूंनो मी माझ्या अनुभवावरून तुम्हाला काही महत्त्वाच्या गोष्टी सांगतो:
शेळ्या नेहमी चांगल्या जाती निवडा
गोठ्यात स्वच्छता ठेवा
शेळ्यांना सकस आणि संतुलित आहार द्या
वेळेवर रोग प्रतिबंधक लसीकरण करा
जवळपासच्या बाजारपेठेची माहिती ठेवा
या गोष्टी पाळल्यास शेळीपालन व्यवसाय नक्कीच यशस्वी होतो. यात तीळ मात्र शंका नाही.
शेतकरी बंधूंना वरील सर्व गोष्टीचा विचार केला तर कमी खर्च, कमी जागा आणि कमी मेहनतीत हा व्यवसाय सुरू करता येण्यासारखा आहे. योग्य जाती, चांगले व्यवस्थापन आणि योग्य बाजारपेठ निवडल्यास शेळीपालनातून वर्षाला लाखोंची कमाई करणे नक्कीच शक्य आहे.
Tags
पशुपालन
